11.09.2017

ҚР Парламенті Мәжілісінің Төрағасы Н.З. Нығматулиннің «Мемлекеттік тілдің латын графикасындағы әліпбиінің бірыңғай стандартын енгізу мәселелері туралы» тақырыбында өткен парламенттік тыңдауда сөйлеген сөзі, Парламент Үйі, 2017 жылғы 11 қыркүйек


Қайырлы күн, құрметті әріптестер!

Құрметті Парламенттік тыңдауға қатысушылар!

Бабаларымызда «тілден биік асқар жоқ, тілден үлкен теңіз жоқ, тілден асқан байлық жоқ», - деген қанатты сөз бар.

Сондықтан бүгін біз мемлекетіміз үшін, халқымыз үшін тарихи маңызы зор - жаңа әліпби мәселесін талқылайтың боламыз.

Әлемдік тәжірибе бойынша өркениетке, мәдениетке және ғылымға жол салған кез-келген мемлекет ең алдымен тілдің дамуына ерекше көңіл бөледі.

Осы жолда Елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев тәуелсіздік алған күннен бастап, қазақ тілін көтеруге баса назар аударды.

Соның нәтижесінде бүгінгі күні мысалы, қазақ тілінде білім беретін мектептердің саны 70 пайызға жетті.

Ал, 2025-ші жылға қарай қазақстандықтардың 95 пайызы қазақ тілінде сөйлейтін болады.

Осының барлығы, соның ішінде, латын әріпне көшу – тіліміздің мәртебесін күшейту жолындағы нақты қадамдар.

Құрметті достар!

Баршаңыз жақсы білесіздер, біз егемендік алған күннен бастап Президентіміздің салиқалы саясатының арқасында барлық қиындықты жеңіп, үлкен белестерге жеттік.

Өткен 25 жылдың ішінде экономикамыз өсіп, саясатымыз орнықты болып, халқымыздың жағдайы жақсарды.

Егемен еліміз бүкіл дүниежүзіне танымал болып, Мәңгілік Ел болудың дара жолына түсті.

Енді біздің мемлекетіміз дамудың жаңа кезеңіне қадам басты.

Ол Елбасымыздың Жолдауында айтылған Қазақстанның үшінші жаңғыруы: Жаһандық бәсекеге қабілеттілік.

Бұл бізді осы күнге жеткізген тиімді экономикалық, саяси реформаларымыздың жалғасы.

Президентіміздің сөзімен айтсақ, үшінші жаңғыру ол - «дамудың ең жоғары деңгейіне жету үшін не істеу керек?» деген сұраққа жауап.

Сондықтан, дәл осы кезеңде Елбасымыз ең алдымен рухани жаңғыру міндетін қойып отыр.

Соның ішінде, жаңа әліпбиге көшу. Ол деген өте маңызды мәселе.

Біздің ұлттық сана-сезім, рухани даму, өркендеу жолымыз – осының барлығы қазақ тілінің жаңа әліпбиін жасаудан басталады.

Себебі, Елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев айтқандай, қазақ тілі – ол біздің рухани негізіміз.

Осы жолда тілдің халықаралық мәртебесін көтеру, біздің әлемдік өркениетке жетуіміздің басты кепілі.

Сонымен бірге, жаңа әліпби бүкіл әлем қазақтарын біріктіретін өте маңызды фактор.

Елбасы айтқандай, балаларымыздың болашағы үшін осындай шешім қабылдауға тиіспіз.

Және ол әлеммен бірлесуге, ұрпағымыздың ағылшын тілі мен интернет тілін игеруге, ең бастысы, қазақ тілін жаңғыртуға жағдай туғызады.

Ал, қазақ тілін жаңғыртудың басты көрсеткіші – ол латын жазуына көшу.

Айта кету керек, латын жазуы туралы бүгін ғана айтылып отырған жоқ.

Президентіміз бұл туралы 2006-шы жылы Қазақстан халқы Ассамблеясының ХІІ сессиясында сөйлеген сөзінде және «Қазақстан - 2050» Стратегиясында да айтқан болатын.

Және Елбасы өзінің рухани жаңғыру мақаласында латын жазуына көшудің нақты жолдарын белгілеп, тиісті шараларды қолға алу керек екенін жеткізді.

Бұл қазіргі заманның - талабы деп айтуға болады.

Әрине, «біткен іске сыншы көп», - дегендей, осы мәселеге байланысты бүгін айтылып жатқан пікірлер де өте көп.

Бірақ та, еліміздің әрбір азаматы латын жазуына көшу әлемдік өркениетке жетудің басты жолы екенін білуге тиіс.

Себебі, Латын жазуы адамзаттың дамуындағы ең мықты тілдердің бірі.

Ол 21-шы ғасырдағы ғылым мен техниканың, интернетжжжжпен IT технологиялардың тілі.

Сондықтан, біз осы өте жауапты кезеңге үлкен дайындықпен келдік деп айтуға болады.

Себебі, көптеген жұмыстар атқарылды.

Соның нәтижесінде қазақ тілінің ықпалы күшейіп, қазақстандықтардың ағылшын тілін үйренуге де барлық жағдай жасалды.

Құрметті достар!

Баршаңызға мәлім, қазіргі уақыт – ол бүкіл әлемде ақпарат технологиялардың жоғары деңгейде даму кезеңі.

Сондықтан, біздің мемлекетімізде де заманға сай «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасы жүзеге асырылып жатыр.

Елбасымыздың тапсырмасына сәйкес, барлық білікті мамандар, бірнеше жылдың ішінде латын әрпі бойынша қазақ әліпбиінің жаңа жобасын жасады.

Ең бастысы жаңа әліпби - барлық талаптарға сай болса, біз биік технологияларды меңгеруге, интернетке, ғылым мен білімге және әлемдік дамуға еркін кіретін боламыз.

Бұл болашақ ұрпақ алдындағы біздің үлкен парыз және оларға қалдыратын мәңгілік мұра.

Сондықтан латын жазуға көшу, ол өте зор мүмкіндік және өте үлкен жауапкершілік.

Сол үшін біздің үшінші сессиядағы алғашқы парламенттік тыңдау да Елбасының тарихи бастамасына арналып отыр.

Бүгінгі біздің өте маңызды жиынға белгілі саясаткерлер, зиялы қауым, ғалымдар, сарапшылар, тіл мамандары, қоғамдық ұйым мүшелері шақырылды.

Сонымен бірге, жаңа әліпбиді жасаған авторлар да бүгін біздің ортамызда отыр.

Қазір біз осы авторлардың жаңа жобасымен танысатын боламыз.

Тіл білімінің негізін қалаған ғалым, Ахмет Байтұрсынов айтқандай, «Жақсы әліпби - ол тілге шақ болу керек. Ал, артық әріптері көп әліпби - ол қолайсыз болады».

Осы талапты ескере отырып, бүгін біз жаңа әліпбиді жан-жақты талқылап, әрбір әріпті, әрбір таңбаны, әрбір белгіні терең талдауымыз қажет.

Себебі, тіл мәселесінде, жаңа әліпби мәселесінде, ешқандай қателік болмау керек.

Уважаемые депутаты!

Уважаемые приглашенные!

Во все времена для любого народа его язык является главным богатством.

Наряду с историческим прошлым, культурой и территорией, язык всегда является главнейшим объединяющим началом любой нации, любого государства.

Именно поэтому Президент Казахстана – Елбасы Нурсултан Абишевич Назарбаев с первых дней Независимости уделяет самое пристальное внимание вопросам развития казахского языка.

Как вам известно, Глава государства в своей программной статье «Взгляд в будущее: модернизация общественного сознания» одним из ключевых приоритетов определил поэтапный переход казахского языка на латиницу.

Это поистине историческая веха в духовно-культурном развитии страны.

Президент Казахстана поручил до конца 2017 года с помощью ученых и широкой общественности принять единый стандарт казахского алфавита в новой графике.

В соответствии с поставленной задачей, ученые, вошедшие в состав рабочей группы при Национальной комиссии по модернизации общественного сознания, провели большую, напряжённую работу и подготовили Единый стандарт государственного языка на латинской графике.

И сегодняшние слушания, которые являются первыми в нынешней парламентской сессии, посвящены данному важному вопросу – введению Единого стандарта нового алфавита.

Наша миссия состоит в том, чтобы всесторонне рассмотреть предлагаемый вариант и дать ему объективную оценку.

В этой связи, сегодня мы пригласили к участию в наших слушаниях не только членов рабочей группы, но также экспертов из различных сфер, ректоров вузов, представителей государственных органов, общественных объединений, этнокультурных центров, руководителей республиканских средств массовой информации.

Результаты нашей работы послужат отправной точкой для дальнейших этапов практической деятельности, связанной с переходом на латиницу.

Поэтому сегодняшние слушания нам необходимо рассматривать через призму всего целостного процесса перехода казахского алфавита на латиницу.

Этот имеющий особое значение как для нашего государства, так и для всего казахстанского общества процесс диктуется следующими объективными факторами:

Во-первых, историческое значение.

Реформа алфавита обусловлена историческими предпосылками и нацелена на повышение глобальной конкурентоспособности Казахстана, направлена на ускоренную интеграцию в мировое научно-образовательное, технологическое и коммуникационное пространство.

Нам нужно помнить, что латинский алфавит является самым распространённым в мире.

И это объективная реальность современной эпохи.

Поэтому не будет преувеличением сказать, что сегодня современный мир – это мир латинского алфавита.

Уважаемые коллеги!

Как вам хорошо известно, вопрос изменения казахского алфавита возник не вчера и не случайно. Этот вопрос долго и тщательно обсуждался в нашем обществе, как профессиональными филологами, так и общественными экспертами.

Глава государства ещё в 2006 году на XII сессии Ассамблеи народа Казахстана поставил вопрос о переходе казахского алфавита на латиницу. В 2012 году в Стратегии «Казахстан-2050» Президент поручил приступить к переводу нашего алфавита на латиницу с 2025 года, а теперь его программная статья дала старт практической реализации данной реформы.

Таким образом, уважаемые коллеги, к вопросу перехода на латиницу мы подошли со всей возможной взвешенностью и основательностью.

И в дальнейшем вся эта работа по переводу нашего алфавита на латиницу будет носить столь же системный и последовательный характер.

Второй принципиальный момент – это необходимость модернизации казахского языка.

Логика исторического развития государственного языка показывает, что речь идет не просто о смене графики.

Сегодня нам необходимо провести модернизацию казахского языка, для того чтобы раскрыть всё его бесценное богатство, весь его безграничный потенциал не только как средства коммуникации, но и как мощнейшего фактора духовного возрождения и укрепления национальной идентичности.

Третий принципиальный момент – неизменность языковой политики.

Здесь необходимо особо подчеркнуть, что реформа государственного языка не предполагает изменения государственной языковой политики.

Об этом предельно чётко и ясно заявил Глава нашего государства.

Смена алфавита затрагивает исключительно казахский язык.

Переход на латиницу направлен, прежде всего, на реформирование казахского алфавита и правил орфографии, что позволит установить соответствие между фонетикой языка и его графикой.

Таким образом, введение латиницы призвано лишь решить внутренние вопросы развития государственного языка.

При этом как подчеркивает Глава государства: «Переход на латиницу не означает отказа от русского языка, от кириллицы. Латиница будет касаться, прежде всего, казахского языка. Все же издания, выходящие на русском языке, так и будут выходить, то есть русскоговорящим гражданам Казахстана кириллица остаётся».

Здесь хочется также процитировать положение из Стратегии «Казахстан-2050» о том, что «к русскому языку и к кириллице мы должны относиться столь же бережно, как и к казахскому языку. Всем очевидно, что владение русским языком – это историческое преимущество нашей нации».

Думается, что такая твёрдая и последовательная позиция Елбасы в данном вопросе должна успокоить эмоции и способствовать осознанию всеми, что русский язык, как мировой язык, имеющий мощные культурно-исторические корни в нашей стране, будет по-прежнему продолжать играть одну из важных ролей в жизни казахстанского общества.

Государство также продолжит неуклонное проведение в жизнь политики по развитию трехъязычия.

Очень важно, чтобы в обществе была полная ясность на этот счет.

Четвертый принципиальный момент – это системность и поэтапность проводимой реформы.

Переход казахского языка на латиницу является научно обоснованным процессом и включает в себя комплекс взаимосвязанных мероприятий, направленных на подготовку преподавателей, обучение различных групп населения, разработку учебно-методических материалов, перевод на латиницу делопроизводства и информационного пространства.

Для эффективного достижения целостного результата ни один из этих этапов не должен быть упущен из виду.

Переход на латиницу будет осуществляться динамично, но он не приемлет спешки, не приемлет непродуманного форсирования событий.

Только так мы сможем обеспечить качественную реализацию поручения Главы государства и сделаем Казахстан образцом успешного проведения языковой модернизации.

Сондықтан, «Бірлесіп шешкен істің берекесі мол», - деп халқымыз айтқандай, біз әрқашанда қажетті, маңызды мәселелерді бір ел болып, ақылдасып келе жатырмыз.

Осы жолы да бір ауыздан, тиімді, пайдалы, салмақты шешімдер қабылдауымыз қажет.

Проведением сегодняшних слушаний мы, по сути, даём фактический старт всенародному обсуждению реформы казахского алфавита.

Нет сомнений, что это позволит прийти к консолидированному мнению в отношении очень важного для нашего народа вопроса.

Поэтому призываю все институты гражданского общества принять самое активное участие в обсуждении Единого стандарта алфавита государственного языка на латинской графике.

История сейчас открывает перед нами огромные возможности. Но вместе с тем, дорогие друзья, она возлагает на нас и высокую ответственность перед будущими поколениями.

Уверен, что как участники сегодняшних слушаний, так и все казахстанцы, осознавая всю важность исторического момента, проявляя высокую социальную активность, гражданскую ответственность и государственный подход, достойно проявят себя как на этапе обсуждения реформы, так и в её практической реализации.

Құрметті депутаттар!

Ардақты ағайын!

Бүгін біз Елбасының тарихи бастамасымен маңызды қадам жасап отырмыз.

Біз жаңа әліпбиді қабылдасақ, онда Қазақстанымыздың жаңа тарихын да құдай қаласа, жаңа әріптермен жазатын боламыз.

Сондықтан, осы өте жауапты сәтте тағы да, ынтымағымызды, бірлігімізді, берекемізді көрсетіп, іргелі істі абыроймен атқаруымыз керек.

Осы жолда баршаңызға үлкен табыс тілеймін!

Назарларыңызға рахмет!